📊 Kế toán & Tài chính · Thuế cá nhân
Bạn có bao giờ nhìn con số thuế bị trừ trên lương mà không hiểu nó ra sao không? Bài này mình giải thích thuế thu nhập cá nhân bằng ngôn ngữ đời thường: bậc thuế mới, cách tự tính, và ai mới là người phải quyết toán.
Chào bạn,
Từ kỳ tính thuế 2026, thuế TNCN có thay đổi đáng kể so với những năm trước: mức giảm trừ gia cảnh được nâng lên và biểu thuế lũy tiến được rút gọn. Nắm được cách tính giúp bạn biết lương mình bị khấu trừ đúng hay sai, và khi nào cần để ý tới chuyện quyết toán. Đây là bài nền tảng; phần tự nộp từng bước mình viết ở hướng dẫn tự quyết toán trên eTax Mobile.
1. Ai phải nộp thuế thu nhập cá nhân?
Thuế TNCN đánh trên thu nhập của cá nhân. Việc tính thuế phụ thuộc trước hết vào việc bạn là cá nhân cư trú hay không:
| Cá nhân cư trú | Cá nhân không cư trú | |
|---|---|---|
| Điều kiện | Ở Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong năm, hoặc có nơi ở thường trú/tại thuê dài hạn theo quy định | Không đáp ứng điều kiện cư trú (vd người nước ngoài làm việc ngắn hạn) |
| Thu nhập tính thuế | Toàn bộ thu nhập chịu thuế phát sinh trong và ngoài Việt Nam | Chỉ thu nhập phát sinh tại Việt Nam |
| Cách tính | Theo biểu thuế lũy tiến từng phần (mục dưới) | Khấu trừ theo thuế suất cố định 20% trên thu nhập tiền lương, tiền công |
2. Trừ trước khi tính: mức giảm trừ từ 2026
Không phải toàn bộ lương đều bị đánh thuế. Bạn được trừ các khoản sau rồi phần còn lại mới là “thu nhập tính thuế”:
| Khoản giảm trừ | Mức từ 2026 |
|---|---|
| Giảm trừ bản thân | 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu/năm) |
| Giảm trừ mỗi người phụ thuộc (con nhỏ, người phụ thuộc đủ điều kiện…) | 6,2 triệu đồng/tháng/người (74,4 triệu/năm) |
| Bảo hiểm bắt buộc (BHXH, BHYT, BHTN) | Trừ theo phần thực tế đóng trên thu nhập |
| Đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học | Trừ khi có chứng từ hợp lệ |
3. Công thức tính (cho cá nhân cư trú)
Thuế TNCN = Thu nhập tính thuế × Thuế suất theo bậc
Trong đó:
Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế – Giảm trừ (bản thân + phụ thuộc + bảo hiểm + từ thiện)
Lưu ý khi quyết toán theo năm, con số thu nhập tính thuế được tính trên cả 12 tháng, rồi áp biểu thuế năm.
4. Biểu thuế lũy tiến 5 bậc (áp dụng từ kỳ 2026)
Biểu thuế mới rút gọn còn 5 bậc, tính trên thu nhập tính thuế/năm (cột tháng chỉ để tham khảo nhanh):
| Bậc | Thu nhập tính thuế/năm | (tháng, tham khảo) | Thuế suất |
|---|---|---|---|
| 1 | Đến 120 triệu đồng | Đến 10 triệu | 5% |
| 2 | Trên 120 – 360 triệu | Trên 10 – 30 triệu | 10% |
| 3 | Trên 360 – 720 triệu | Trên 30 – 60 triệu | 20% |
| 4 | Trên 720 triệu – 1,2 tỷ | Trên 60 – 100 triệu | 30% |
| 5 | Trên 1,2 tỷ | Trên 100 triệu | 35% |
“Lũy tiến từng phần” nghĩa là mỗi phần thu nhập chỉ chịu thuế suất của đúng bậc đó, không phải cả tổng lương bị tính theo bậc cao nhất. Ví dụ phần thu nhập ở bậc 1 luôn chỉ chịu 5%, kể cả khi bạn lương rất cao.
5. Một ví dụ cho dễ hình dung
– Giảm trừ bản thân: 186 triệu/năm
– Giảm trừ 1 người phụ thuộc: 74,4 triệu/năm
– Thu nhập tính thuế = 300 – 186 – 74,4 = 39,6 triệu/năm
39,6 triệu nằm trọn trong bậc 1 (đến 120 triệu), chịu 5%:
Thuế cả năm ≈ 39,6 × 5% = 1,98 triệu đồng.
(Con số minh họa cách tính; thực tế bạn lấy đúng số trên tờ khai điền sẵn của cơ quan thuế để đối chiếu.)
Nếu thu nhập tính thuế trải qua nhiều bậc, bạn tính lần lượt từng phần rồi cộng lại – hoặc đơn giản hơn cả: ứng dụng eTax Mobile tự tính sẵn, bạn chỉ cần kiểm tra các con số đầu vào cho đúng.
6. Ai phải quyết toán? (tóm tắt)
- Người chỉ có thu nhập lương một nơi, đã ủy quyền cho công ty quyết toán: công ty lo, không bắt buộc tự nộp.
- Có thu nhập từ hai nơi trở lên, được hoàn thuế, có thu nhập vãng lai hoặc thay đổi người phụ thuộc: nên tự quyết toán.
- Chi tiết từng bước và hạn nộp (chậm nhất 30/4/2027 cho kỳ 2026): xem bài tự quyết toán từng bước. Còn nếu bạn làm tự do, bán hàng, nhận thù lao quảng cáo: xem quyết toán cho KOL/freelancer.
📌 Nội dung mang tính tham khảo, bám theo quy định thuế TNCN tại thời điểm viết (Luật Thuế TNCN sửa đổi có hiệu lực từ kỳ tính thuế 2026). Mức giảm trừ, biểu thuế có thể được điều chỉnh; bạn vui lòng đối chiếu văn bản chính thức và tờ khai điền sẵn của Tổng cục Thuế trước khi áp dụng.
– Gr Hanh Lee · Một người, ít lời – nhiều ý, nhiều hành trình
Lặng lẽ học, vững vàng đi 🌸
Cách lập bảng tính
Tách tổng thu nhập, khoản miễn thuế, bảo hiểm bắt buộc, giảm trừ gia cảnh và số thuế đã khấu trừ. Không lấy số tiền thực nhận làm thu nhập chịu thuế một cách máy móc.
Sai lầm thường gặp
Gộp thu nhập nhiều nơi nhưng quên chứng từ khấu trừ, dùng sai tình trạng người phụ thuộc, hoặc nghĩ đã bị khấu trừ 10% là đã hoàn tất nghĩa vụ.