GIAO DỊCH LIÊN KẾT 2026
Ưu tiên Nghị định 255, hồ sơ có nguồn và bảng đánh giá nghĩa vụ.
Chào bạn,
Từ ngày 01/07/2026, Nghị định 255/2026/NĐ-CP là khung hiện hành về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết và áp dụng từ kỳ tính thuế TNDN năm 2026. Nghị định này thay thế Nghị định 132/2020 và Nghị định 20/2025, trừ nội dung chuyển tiếp được chính Nghị định 255 giữ lại.
Vì vậy doanh nghiệp không nên tiếp tục dùng nguyên checklist cũ rồi chỉ thay tên văn bản. Cần rà lại tiêu chí quan hệ liên kết, giao dịch, hồ sơ, kê khai, dữ liệu so sánh, chi phí lãi vay và các trường hợp được miễn theo Nghị định 255.
Trả lời nhanh
Doanh nghiệp nhỏ vẫn có thể phát sinh quan hệ liên kết qua sở hữu, kiểm soát, điều hành, giao dịch tài chính hoặc quan hệ được nghị định xác định. Quy trình đúng là lập sơ đồ bên liên quan, danh mục giao dịch, đối chiếu tiêu chí, xác định nghĩa vụ kê khai và hồ sơ, sau đó khóa bằng bằng chứng. Không kết luận miễn chỉ dựa vào quy mô nhỏ.
1. Bắt đầu từ sơ đồ quan hệ, không bắt đầu từ số tiền
Lập danh sách chủ sở hữu, người quản lý, thành viên gia đình có liên quan theo quy định, công ty mẹ, công ty con, công ty cùng kiểm soát, bên cho vay, bên bảo lãnh và đơn vị có giao dịch đáng chú ý. Sơ đồ cần thể hiện tỷ lệ, quyền biểu quyết, vai trò quản lý và thời gian hiệu lực.
Một quan hệ có thể phát sinh hoặc chấm dứt giữa năm. Vì vậy hồ sơ không chỉ ghi trạng thái cuối ngày 31/12. Hợp đồng, đăng ký doanh nghiệp, nghị quyết, quyết định bổ nhiệm và hồ sơ vay là nguồn cần đối chiếu.
2. Danh mục giao dịch cần rà
| Nhóm | Ví dụ | Dữ liệu cần giữ |
|---|---|---|
| Hàng hóa | Mua nguyên liệu, bán thành phẩm | Hợp đồng, đơn, giá, giao nhận |
| Dịch vụ | Quản lý, công nghệ, nhân sự, marketing | Phạm vi, bằng chứng nhận dịch vụ, tiêu thức phí |
| Tài chính | Vay, cho vay, bảo lãnh, mượn | Hợp đồng, dòng tiền, lãi, tài sản bảo đảm |
| Tài sản | Thuê, cho thuê, chuyển nhượng | Định giá, biên bản, thời gian sử dụng |
| Tài sản vô hình | Nhãn hiệu, phần mềm, dữ liệu, bí quyết | Quyền sở hữu, lợi ích, phương pháp tính phí |
| Phân bổ chi phí | Chi phí chung, phí tập đoàn | Tiêu thức, người hưởng lợi, chứng từ |
Mỗi giao dịch có mã, đối tác, giá trị, loại tiền, hợp đồng, tài khoản kế toán và người phụ trách. Bảng này là cầu nối giữa sổ kế toán, phụ lục kê khai và hồ sơ xác định giá nếu phải lập.
3. Đánh giá nghĩa vụ theo Nghị định 255
Quy trình đánh giá gồm bốn câu hỏi: có quan hệ liên kết không, có giao dịch liên kết không, phải kê khai thông tin nào, có phải lập hồ sơ xác định giá hoặc báo cáo liên quan không. Các trường hợp miễn phải được kiểm tra đúng điều kiện hiện hành và có bảng chứng minh.
Bài này không ghi một ngưỡng miễn cố định trong phần hướng dẫn nhanh vì doanh nghiệp cần đọc trực tiếp Điều, khoản áp dụng, xác định doanh thu, loại giao dịch, chức năng và điều kiện cụ thể. Dùng một con số lấy từ bài cũ có thể dẫn tới kết luận sai.
4. Phân tích bản chất giao dịch
Hợp đồng không đủ nếu dịch vụ không có bằng chứng thực hiện hoặc bên nhận không nhận lợi ích. Với phí dịch vụ, cần mô tả công việc, người thực hiện, đầu ra, thời gian, tiêu thức phân bổ và lý do doanh nghiệp độc lập sẵn sàng trả phí.
Với giao dịch hàng hóa và tài sản, cần hiểu chức năng, tài sản sử dụng và rủi ro của từng bên. Mức giá không được tách khỏi điều kiện thanh toán, khối lượng, thị trường, chất lượng, bảo hành và trách nhiệm.
5. Hồ sơ xác định giá và dữ liệu so sánh
Nếu thuộc diện phải lập hồ sơ, doanh nghiệp cần chuẩn bị theo Nghị định 255 và biểu mẫu chính thức kèm theo. Hồ sơ phải nhất quán với tờ khai, báo cáo tài chính, hợp đồng và sổ chi tiết. Không sao chép hồ sơ năm trước nếu chức năng hoặc giao dịch đã thay đổi.
Dữ liệu so sánh cần có nguồn, kỳ, tiêu chí chọn và bước điều chỉnh. Nếu dùng cơ sở dữ liệu thương mại, phải lưu truy vấn, bộ lọc, danh sách loại và ngày tải. Nếu dùng dữ liệu nội bộ, cần chứng minh giao dịch độc lập đủ tương đồng.
6. Chi phí lãi vay và nội dung chuyển tiếp
Chi phí lãi vay trong giao dịch liên kết là khu vực rủi ro. Cần lập bảng từ hợp đồng vay, dư nợ, lãi, EBITDA theo quy định, khoản loại trừ và số chuyển tiếp. Nghị định 255 có quy định hiện hành và nội dung chuyển tiếp liên quan Nghị định 20/2025, nên không tự dùng công thức cũ mà thiếu đối chiếu.
Đội kế toán, thuế và tài chính phải dùng cùng một bảng. Chênh giữa số hồ sơ giao dịch liên kết, tờ khai TNDN và sổ lãi vay phải được giải thích trước khi nộp.
7. Quy trình kiểm tra cuối năm
- Cập nhật sơ đồ sở hữu, quản lý, tài chính và bên liên quan.
- Xuất sổ chi tiết theo đối tác, tài khoản và hợp đồng.
- Ghép giao dịch vào danh mục, xử lý chênh mã và tiền tệ.
- Đánh giá quan hệ và nghĩa vụ theo Nghị định 255.
- Kiểm tra điều kiện miễn bằng bảng chứng minh.
- Chuẩn bị phụ lục, hồ sơ xác định giá và dữ liệu so sánh nếu áp dụng.
- Đối chiếu với BCTC, tờ khai TNDN và thuyết minh.
- Lập danh sách vấn đề mở, người xử lý và ngày chốt.
8. Ví dụ doanh nghiệp gia đình
Một công ty có chủ sở hữu, người thân điều hành đơn vị phân phối và khoản vay từ bên có quan hệ. Không nên kết luận chỉ từ việc hai công ty có cùng họ tên người đại diện. Cần đối chiếu tiêu chí pháp lý hiện hành, quyền kiểm soát, hợp đồng, dòng tiền và giao dịch thực tế.
Sau khi xác định quan hệ, doanh nghiệp lập bảng mua bán, vay, bảo lãnh, dịch vụ và tài sản. Mỗi nhóm được đánh giá giá, điều kiện, hồ sơ và nghĩa vụ. Nếu thuộc diện miễn một phần hồ sơ, vẫn giữ bảng chứng minh điều kiện miễn.
9. Kiểm soát nội bộ
- Biểu mẫu khai báo bên liên quan khi tuyển quản lý hoặc ký hợp đồng lớn.
- Danh mục đối tác liên kết được cập nhật trong phần mềm.
- Hợp đồng liên kết có chủ hồ sơ và phê duyệt phù hợp.
- Giá, phí, lãi và tiêu thức phân bổ có tài liệu.
- Giao dịch mới được báo sớm cho kế toán thuế.
- Hồ sơ được rà trước quyết toán, không chờ yêu cầu giải trình.
10. Sai lầm nguy hiểm
- Dùng Nghị định 132 hoặc Nghị định 20 như văn bản hiện hành sau 01/07/2026.
- Cho rằng doanh nghiệp nhỏ đương nhiên được miễn.
- Chỉ rà công ty mẹ, bỏ khoản vay, bảo lãnh hoặc quan hệ quản lý.
- Có hợp đồng dịch vụ nhưng không có bằng chứng lợi ích.
- Phụ lục kê khai không khớp sổ và BCTC.
- Không lưu truy vấn dữ liệu so sánh.
11. Checklist chốt hồ sơ
- Sơ đồ liên kết có ngày hiệu lực.
- Danh mục giao dịch khớp sổ chi tiết.
- Đã kiểm tra Nghị định 255 và biểu mẫu hiện hành.
- Điều kiện miễn có bằng chứng.
- Hợp đồng và thực tế thống nhất.
- Chi phí dịch vụ có đầu ra và lợi ích.
- Lãi vay có bảng tính và đối chiếu.
- Dữ liệu so sánh có nguồn, bộ lọc, ngày.
- Phụ lục khớp BCTC và tờ khai TNDN.
- Hồ sơ được phê duyệt và lưu đúng quyền.
12. Câu hỏi thường gặp
Nghị định 132 và Nghị định 20 còn dùng không?
Từ 01/07/2026, Nghị định 255 là văn bản hiện hành và thay thế hai nghị định trên. Nội dung chuyển tiếp chỉ dùng khi Nghị định 255 cho phép.
Doanh nghiệp nhỏ có cần kê khai?
Cần đánh giá quan hệ, giao dịch và nghĩa vụ theo Nghị định 255. Quy mô nhỏ không tự động loại trừ.
Có phải mọi giao dịch liên kết đều lập hồ sơ giá?
Không thể kết luận chung. Phải kiểm tra nghĩa vụ và trường hợp miễn theo điều kiện hiện hành, đồng thời vẫn lưu bằng chứng đánh giá.
Phí quản lý tập đoàn có được ghi chi phí?
Cần xem dịch vụ thực tế, lợi ích, hồ sơ, giá và pháp luật thuế. Một hóa đơn hoặc hợp đồng chung chưa đủ.
13. Phân vai và lịch hồ sơ
| Vai trò | Trách nhiệm | Mốc |
|---|---|---|
| Pháp chế hoặc thư ký | Cập nhật sở hữu, quản lý, hợp đồng | Khi thay đổi và cuối năm |
| Kế toán phần hành | Gắn mã đối tác, tài khoản, giao dịch | Hàng tháng |
| Thuế | Đánh giá nghĩa vụ, biểu mẫu, hồ sơ | Theo quý và trước quyết toán |
| Tài chính | Cập nhật vay, bảo lãnh, lãi và dòng tiền | Hàng tháng |
| Lãnh đạo | Phê duyệt chính sách giá và hồ sơ | Trước khi nộp |
Doanh nghiệp nên khóa danh mục giao dịch trước thời điểm lập quyết toán đủ sớm để bổ sung hợp đồng, bằng chứng dịch vụ và dữ liệu so sánh. Chờ tới ngày nộp mới lập hồ sơ dễ dẫn tới nội dung không khớp với giao dịch đã thực hiện.
14. Bộ hồ sơ làm việc nội bộ
- Sơ đồ bên liên kết và thay đổi trong năm.
- Danh mục giao dịch liên kết khớp sổ.
- Hợp đồng, phụ lục, hóa đơn, thanh toán và bàn giao.
- Phân tích chức năng, tài sản, rủi ro theo nhóm giao dịch.
- Chính sách giá và bằng chứng thực hiện.
- Bảng đánh giá miễn kê khai hoặc miễn hồ sơ nếu áp dụng.
- Bảng chi phí lãi vay và chuyển tiếp.
- Phụ lục, hồ sơ xác định giá và phê duyệt.
Mỗi file có người sở hữu, ngày cập nhật và nguồn. Nếu số thay đổi sau khóa, phải có phiên bản mới và cầu nối giải thích. Bộ hồ sơ nội bộ giúp doanh nghiệp trả lời nhanh hơn khi cơ quan thuế yêu cầu, nhưng không thay toàn văn hồ sơ pháp lý bắt buộc.
Trước khi nộp, người kiểm tra nên chọn mẫu từ từng nhóm giao dịch và lần ngược từ phụ lục về hợp đồng, hóa đơn, thanh toán, bút toán và bằng chứng lợi ích. Nếu một mắt xích không tồn tại, hồ sơ phải được bổ sung hoặc đánh giá lại, không chỉ thêm diễn giải chung.
Kết luận
Kiểm tra giao dịch liên kết năm 2026 phải bắt đầu lại từ Nghị định 255. Doanh nghiệp nhỏ nên có sơ đồ quan hệ, danh mục giao dịch và hồ sơ chứng minh trước khi kết luận nghĩa vụ hoặc miễn trừ. Việc chuẩn bị sớm giúp số liệu kê khai, báo cáo tài chính, hợp đồng và hồ sơ giá dùng cùng một nguồn thay vì giải thích chắp vá vào cuối kỳ.
– Gr Hanh Lee · Một người, ít lời – nhiều ý, nhiều hành trình
Lặng lẽ học, vững vàng đi 🌸